X
تبلیغات
شاعیرانی کورد.شیعری کوردی.نه قلی کوردی. -

شاعیرانی کورد.شیعری کوردی.نه قلی کوردی.

شامل اشعار کردی و زندگینامه برخی شاعران کردستان میباشد

داواکاری:

ئیمه  زور  که س  و  زور  نووسه ر مان  هه یه  که  به  زمانی  شیرینی  کوردی خومانه وه  به ر همه  کانیان  بلاو  ناکه نه وه  و  به  زمانه کانی  دیکه،وه ک:فارسی،عه ره بی و....ده ی  ده نه  ده ری.

ئیمه کورده کان  زورتر  له عه ره ب  و  فارس و...  پیویستی  مان  به م  به ر  هه مانه  هه یه...

هه  تا  که ی  کوردی  ویل  که ین   و  زمانه  کانی  دیکه   سه ر  به خه ین؟؟!!!

 

با  هه مومان   ئه و ه ی  هه مانه  بیخه ینه  داخله ی  خومانه وه...

به  هیوای  ئه و  روژه.....

 

 

خوازبینی رابی له مام حاجی

 

 

حاجی عه به،به ده بده به،هاته دووکان

له روو به روو یه ک دوو که سی  له به ر هه ستان

سلام عه لیک،مامه حاجی،گوری که سم

پشت و په نا،وه کازه که ی هه ر دوو ده ستم!

ساتیک ده بی  له م حوجره یه  چاوه ر وانین

تا ته شریفتان له م سه رایه  به خیر ئانین

من مام پیروت،ئه وه ش قاله س

ئه وه ش زرکوره که م  ناوی  ناله س

ئه وه ش مه حموود  که ر  خور  برای منه

ئائه م  قوته ش  خله س  کوری  منه

ئیمه هه مو  براگه لی  خاوه ن شه ره ف

ناوچاوان پاک،وه ک دور،سه ده ف

ده س  له ده س و پشت  به خوا

کاروبارمان گه لی  باشه،ئیشامان  ده روا

هاتووین  بولات،بو  خوازبینی

خو  له بیرته راسپارده که ی  روژی  هه ینی

خله بکه به  عه بدی خوت،نوکه ری خوت

رابی  پی  به و بیره تینه به  که یفی  خوت

ئیمه لیره به و وه سله ته دل خوش ده بین

سه رمان به ر ز و خوت آسایی له جوش ده بین

خله ش کوری ژیره و خاوه ن قه له م

خوانه یوره.شه مشیره که ی تیژی دووده م

ئه مسال سالی چواری ئه ده بی یه

بو کاره زانیش ماموستایه،له نگه ی نیه

تا خوا حه ز ئه کا،ئابرومه ن و موحته ره مه

هه ر چه ند بیژم یاوی خاسه هیشتا که مه

رابی گه وایه به و وه سله ته پر له دل خوشه

حاجی ژنیش هه ر به و جوره که یف خوشه

مامه حاجی قه دری راما و تییان فکری

لیکی دا وه هه لسه نگاند فکر و زیکری

پاش سه عاتیک وتوو ویژ و قسه و باسان

ئاخر قسه ی نانیو مشتان سووک و آسان:

کاکی برام رابی ئه ده م به و دم رووته

که مالی بی و مووچه و مه زرا،گاووجووته

من خویندکاری قسه زلی پاره سزم بو چه س

من ئه زیزی خاوه ن ریزی ژیرم بو چه س

زاوه ی ئه من باشتر وه یه گیژ و حول بی

ناله بار و مل باریک و سه ر ده هول بی!

به لام دارا و ده س رویشتوو،پاره ی زور بی

جا با خوشی ره زاگران و دم بور بی

من کیژوله م ناده م به خوینده کار و هه ژار،ئیمرو

مامه پیروت،رووگه ت من نیم،هه سته برو!

گه ر خوینده کارتان له م شاره دا بوو به دوکتور

ماشینی بوو،کوشکی کری و داهاتی زور

ئه و سا کوره که تان بیته لامان داوای ژن کا

نه ک هه ر  به ناوبیت بیت و بچی خوی لی فش کا

خله ی ئیوه با دیپلم بی،قانوون زان بی

یان دوکتور بی،ماجیستر بی و به عینوان بی

بو چی ده بی ئه م عینوانه ئه م دیپلومه

بالیی وه برم به سه ئیدی نه ی که م لومه

بابه زمان حالیتان که م،مامه پیروت،مامه قاله

کاک برایم،کاکه مه حموود،سه ی مسته فا،خاله ناله

پوول و پاره،زوی و ماشین و کوشک و تالار

بو من،بو تو،بو گشت که س مان،داروندار

زور باشتره له قیل و قال،دادو هاوار

من چی لی بکم له شیعری نوی،له فه لسه فه،خوا هاوار           

                                                                                

 

 

 

                     حاجی قادر کویی



دیوانی حاجی قادر

لای هه موو شیعرناسیکی حاجی قادر کویی روون وئاشکرایه،که وا ئه م شاعیره مه زنه مان به شیکی زوری له ژیانی مندالی و فه قیه تی و مه لایتی له شاری کویه و کوردستان عیراق و ئران سه ر و ماوه ییکی زوریش له شاری ئه سته نبولی پایته تختی ده وله تی عوسمانیدا ژیاوه وله ئه سته نبولیش بی ژن و بی کس و کار ماوته وه و سه رده میک له گه ل روله کانی بنه ماله ی به درخان پاشا و سه رده میکیش له کونجیکی حوجره ییکی ته نگ و تاریکدا ژیاوه.هه ر شیعریکی له ویی دانابی،به هوی یه کی له ریگه ی چیژ وه رگرتن له ناوه رو کی شیعره کانیه وه نووسیوانه ته وه و گه لی جاریش ئه ز به ریان کردووه.

حاجی قادرکییه؟

به پیی لیکولینه وه ی ره خنه گرانی ئه دبی کوردی و ساغ کردنه وه ی هه ندی لایه نی بوون و ژیانی حاجی قادری کویی،گه یشتووینه ته ئه م  راستیانه ی خواره وه:

ناوی ته واوی شاعیری نه ته وه مان حاجی قادر کوری مه لا ئه حمه دی کوری مه لا سالحی کوری مه لائه حمه دی گه وره یه و دایکی ناوی فاتی(فاتم)بووه؛هه ر وه کوو خوی له دیره شیعریکیدا یه م راستیه روون ده کا و ده لی:

باوکم ئه حمه د بوو ناوی فیکرم دی            خه لقی لادی بوو دایکی من فاتی

 حاجی قادرکه ی و له کوی هاتوته دنیاوه؟

سال و جیگه ی دایک بوونی حاجی  قادر مایه ی هینان و بردنیکی زور؛له هه ندی سه رچاوه وه کوو مه لا یه حمه دی((مه لا عبدورره حمانی کوری ئه حمه دی کوری محه مه دی کوری  ئه حمه دی گه وره دا))هاتووه که وا حاجی له گوندی کورقه ره جی سه ر به شاری کویه له سالی 1231ی کوچیدا هاتوته دنیاوه؛ئه م  ساله کوچی یه ش به را نبه ر به سالانی 1815ـ1816ز ده وه ستی.که له سه ر چاوه دیکه شدا به دوای سال و شوینی له دایک بوونیدا ده گه ریین،ده بیینین لای ئه وان سالی1232ی کوچی به سالی له دایک بوونی داده نین و ئه م سال ش،به پیی هه مان خشته ی گورینی ساله کانی کوچی  بو زایینی،ده بینین به رانبه ر به سالانی1816-1817ی زایینی ده وستی.

له هه ندی سه رچاوه ی ره خنه ی ئه ده بی کوردیشدا ئه مه هاتووه که،حاجی قادر له سالی1815دا له گوندی گورقه ره ج و هه ندیکیش ده لین له 1232له هه مان گوند هاتوته دنیاوه.هه ندی نووسه ری دیکه ش ده لین:حاجی له سالی1815له کویه له دایک بووه و له جیی خویدا له گور قه ره جه وه هاتو نه ته یه و شاره؛به لام،له م دواییه دا زوربه ی لیکو له ره وانی کوردی ده لین،له سالی1232ک(1817ز)دا له دایک بووه و هه ندیکیش له پال ئه و ساله دا ده نووسین له نزیک کویسنجاق-به بی ناو هینانی شوینه که-له دایک بووه.

هه ندی لیکو له ره وه ی دیکه شمان،به مه زه نده وبی پیی ته مه نی هاونشینه کانی،ده لین ئیمتیماله له سالی1240ی کوچیدا له دایک بوونی وئه م ساله ش به رانبه ر سالانی1824-1825ز ده وه ستی.

به و مه زه ندیه ی که حاجی قادر له گه ل حاجی مه لا عه بدوللای جه لی زاده دا،پیکه وه ی بو گه شتی خویندن،چوون بو باله که تی وحاجی مه لا عه بدوللاش مه علوومه که له سالی1250ك له دایک بووه و ئه م ساله ش،به پیی خشته ی گورینی ساله کان،به رانبه ربه1834-1835ز ده وه ستی و له به ر ئه وه ی هه ردوکیان هاوریی خویندن بوون،نابی جیاوازییکی وا زور له نیوان ته مه نیاندا ببی؛یه کیکیان له  نیوانی ساله کانی به1815-1817ز له دایک بووبی و ئه وی دیکه یان،له نیوانی1834-1835دا له دایک بووبی،که نزیکه ی هه ژده،نوزده سالیان به ینه و ئه م ته مه ن لیک دووریه ش نایان کات به هاوریی کاروانی خویندنی فه قییه تیان بو ناوچه ی باله که تی؛که به یه که وه ئه و گه شته یان کردووه.هه ر وه ک حاجی له دوادوای ژیانیدا،له ئه سته نبوله وه نامه ییکی شیعری حاجی مه لا عه بدوللای هاوریی خویندنی نووسیوه و گوتوویه تی:

به فیکرت دی زه مانی چوینه باله ك              به پی خواسی نه که وشم بوو نه کاله ك

ناوه روکی ئه م دیره شیعره حاجی و هاورییه تی گه شتی خویندنی له گه ل حاجی ملا

عه بدوللای،رای ئه م لیکوله ره وانه به هیز ده کات،که ده لین له وانه یه حاجی قادر له1240ك له دایک بووبی؛چونکه،به مه ته مه نی له گه ل حاجی ملا عه بدوللای هاورییدا نو سال ده سالیان به ین ده بی.ئه م نزیک بوونه وه یه ش له ته مه ندا،پتر هاورییه تی گه شتی خویندنیان به هیز ده کات،له چاو جیاوازییکی هه ژده نوزده سالی.

حاجی قادروخویندنی مه لایه تی:

حاجی قادرهه ر مندال ده بی که باوکی ده مری؛به لام،ده بی ئه و راستیه بلیین که حاجی ته مه نیکی مندالی وای بووه که باوکی نه ماوه،ناوی له بیر بمینی؛هه ر وه ك له دیره شیعره که ی پیشوویدا گوتوویه تی:

باوکم ئه حمه د بوو ناوی فیکرم دی               خه لقی لای بوو دایکی من فاتی

که ته مه نی بوو به حه وت سال،دایکی له مزگه وتی موفتی له کویه،لای مه لا ئه حمه دی ئومه ر گونبه تی له به ر خویندنی داناوه ئه م مه لا ئه حمه ده خالوزای حاجی بووه.پاشی دوو سال دایکیشی ده مری و ئیتر مه لائه حمه د هموو سره فیکی خویندنی ده کیشی.

حاجی-که سه ره تای خویندنی فه قیه تی له کویه فیر بووه-له هاوینی سالی1270ک،به رانیه ر

به سالانی1853-1854ز له گه ل حاجی مه لا عه بدوللای جه لیزاده دا گه شتیکی خویندن بو

ناوچه ی باله که تی ده کات وله گوندی شیخ وه تمان،له لای مه لا محه مه دی کاک عه بدوللا ده خوینن و پاش ماوه ییک،حاجی قادر له حاجی مه لا عه بدوللای هاوری داده بری و به

ته نهایی ده چیت بو کوردستانی ئیران بو شاره کانی سه رده شت و سابلاغ وشنو.حاججی تاکوو سالی 1279ک،به رانبه ر به1862-1863ز هه ر له کوردستانی ئیران ماوه ته وه و   له وساله دا،ئیجازه ی مه لایه تی وه رگرتووه و به ده تی لاجان و به ریی باله که تیدا-نه ک  به ریگای سوله یمانیدا وه ک له هیندی سه رچاوه داهاتووه-گه راوه ته وه دیوی کوردستانی عیراق و هاتوته وه کویه و ماوه ییکی خوش له گه ل حاجی مه لا عه بدوللای دوستی و ئه مین ئاغای ئه خته ری شاعیروحه ماغادا له کویه به سه ر ده بات.

پاش ماوه ییک که حاجی سه رنج ده دات دوای ئه و هه موو خه مخوریه ی بو خه لکه که ی کویه،هه مووی هه ر روویان له هه ندی شیخی وه کوو شیخ نه بی ماویلی یه و به رانبه ربه شاعیر وخه مخوروه کوو خوی که مته رخه من و ئه م که مته رخه میه ش له رووی سوزی

شاعیرانه یه وه و به بی حورمه تی داده نی؛بویه،بریار ده دات کویه جی بیلا و  رووبکاته شار

ئه سته نبولی پایته ختی سه لته نه ت و خه لیفایه تی عوسمانی.که ده که ویته ئه م ولاتی غوربه ته ش له چه ند دیره شیعریکی پر سوزیدا ئه م هه سته ی خوی ده ربریوه و گوتوویه تی:

 له غوربه ت به شاهه له بیر ناکی

                                                            زه مانی جوانی  و یادی وولات

له قوشخانه وه تا ده می ییچ قه لا

                                                          له بایزاغه وه تا مه حه لله ی قه لات

هه موو خزمی خومن ده زانم ده لین

                                                          له بی حورمه تیمان بوو حاجی هه لات

ژیانی حاجی له ئه سته نبول:  

حاجی شاری کویه ی بچووکی جی هیشت و روو کرده شاریکی گه وره ی به هات وبانی وه کوو ئه سته نبول وشاری ئه سته نبولی وه و روژه ش-که پایته ختی ده وله تی عوسمانی بوو-نوخته ی له یه کدان و به یه کگه یشتنی روژئاوای پیشکه وتووی سه رمایه داروروژهه لاتی دواکه وتووی دیلی کوت و زنجیری ده ره به گی وچه وساندنه وه ی نه ته وایه تی وفروفیلی

ئایین فروشان بوو؛ئه و ئایین فروشانه که ئایین کردبوو به ده سمایه ی ده ستیان و بو ئامانجی سته مکاری خویان ئال و ویلیان پی ده کرد.

حاجی لو شاره گه وره پیشکه وتووه دا ماوه ییکی دوور و دریژ ژیا.به بنه ماله ی به درخانی یه کان گه یشت وبوو به ماموستای کوره کانی ئه و خانه واده یه.له لای ئه وان دیباچه ی مه م زینی ئه حمه دی خانی خوینده وه؛له و دیباچه یه و لو ئه نجامی خویندنه وه ی کتیبی روشنبیری تازه بابه ت-که په یتا په یتا له ئه ورووپای پیکه وتووه وده هاتن بو ئه سته نبول وده کران به تورکی و به ناو خه لکه که دا بلاو ده بوونه وه-بییروهه ستی نه ته وه یی له لاسه ری هه لدا.

پوخته ی مه به ستمان ئه وه یه بلیین:حاجی قادر له به ر ته وژمی روشنبیری ئه ورووپادا کودایه تی له میشکیدا گه را و له هه مان کاتیشدا دوستایه تی له گه ل به درخانی یه کاندا بی گومان هانده ریک بووه سه رهه لدان ومه یینی ئه و کوردایه تیه یه ی.

هه رچنده حاجی له ژیانی ئه سته نبولی رازی نه بووه و هه وه سی به چاره ی عوسمانیه کان نه هاتووه؛به لام-وه ك گوتمان-ئه و ژینه نوییه ی له ی شاره دا گورانیکی سه ره کی به سه ر بییروباوه ری حاجی هیناوه؛چونکه،جگه له وه ی که وتبووه به ر ته وژمی رووناکبیرانی ئه ورووپای پیشکه وتوو،له هه مان کاتیشدا شاری ئه سته نبولی ئه و روژه جیگای کوبوونه وه ی

هه موو ئازادی خواکانی ولاتی عوسمانی بوو؛له کورد وعاره ب وئه رمه ن ونه ته وکانی ئه ورووپای خوارووی روژهه لات-که له و سه رده مه دا له تیکوشان بوون بو ئازادی یا خویان له ده ستی عوسمان یه کان رزگار کردبوو-

حاجی لو کاته ی ئاگاداری تیکوشانی ئه و نه ته وانه ی ژیر چنگی ده وله تی عوسمانلی بوو،

ئاوریکی له میلله تی که ی خو ده دایه وه؛ده یبینی،نه ک به ره و رزگاری ده چوو،به لکوو

وه و مییرنشینی یانه ی که هه شی بوون،له ناوچوو بوون؛وه ک:محکومه تی میره کانی بابان و

سوران و بادینان و ئه ماره ته کانی کوردستانی سه رور؛به ته واوی ناوچه کانیان خرابوونه 

سه ر ده وله تی عوسمانی وبنه ماله ی به درخانیه کانیش تیکوشانیکی گه رمیان ده کرد بو 

ده ست خستنی مافه نه ته وه یی یه کانی گه لی کورد.

 

 

حاجی قادروشیعری نه ته وه یی

حاجی قادر-وه ک شاعیریکی کورد-هه رچه نده به پیی قوناغ وسه رده می سه رهه لدانی هه ر

خوی له ناو سنوور و بازنه ی قوتبخانه شیعریه که ی نالی وسالم وکوردیدا ده دوزیته وه،که له چاره کی یه که می سه ده ی نوزده هه م به ردی بناغه یان بو دانا وپیشی ده گوترا قوتابخانه ی شیعری بابان وئه م خاسیه تانه ی ئه و قوتابخانه یه ش به سه ر شیعره کانی حاجی تا له کویه و

له کوردستانی عیراق وئیران بوو ده سه پاندرا؛به لام،کاتی که چووه شاری ئه سته نبول وبیروباوه ری کوردایه تی له لا په روه رده،ورده ورده ریبازی شیعری گورا وخوی له بابه تی غه زه ل ودلداری کیشایه وه و که وته سه ر شیعری نه ته وه یی و کومه لایه تی دانان و

ریبازیکی گرته به ر.

هه رچه نده ئه و ریبازه ی به روخساری شیعره کانی هه ر له قالبی کوندا ماوه ته وه،به لام له باره ی ناوه روکه وه جوره سوز و بیریکی نوی بوونی تیدایه.حاجی ده ستی له باسی زولفی دریژ و چاوی به خه و هه لگرت و که وته سه رچاره سه ر کردنی مه سه له ی نه ته وایه تی کورد و کومله لایه تی میلله ته که ی.

ئه و کاره ی حاجیش،ریچکه ی و ریبازیکی تازه ی له دنیای شیعری کوردیدا خولقاند؛چونکه،

ئه گر شیعری نه ته وه یی له سه رده میکی پیش حاجیش سه ری هه لدابی،ئه وا وه ك شیعره کانی حاجی پیگه یشتوو نه بوون.راسته شاعیری مه زنی کورد ئه حمه دی خانی(1650-1706)پتر له سه ده یه ك پیش حاجی،له ئیش و ئازادی نه ته وه ی کورده وه دواوه و ده رده کانی ده ست نیشان کردوون و ده ستی بو دوژمنه گه وره کانی ئه وسای کورد دریژه کردووه،که روم(عوسمانلی)و عه جه م(ئیران)بوون؛هه ر روژه کوردیان به ده ردیک بردووه.ئه م هه لویسته ی خانی بووه ته سه رمه شقیک بو شیعری نه ته وه یی دانان له لای حاجی؛هه روه ها شاعیریکی گه وره ی وه کوو سالیمی ساحیبقران،هه رچه نده له چامه دریژه پر سوزه که یدا،له سه ر شه ری نیوانی عوسمانی و کورده بابانه کان سوزیکی پر جوششی نه ته وه یی کورد

ده نوینی،به لام ته نها چامه یه ك نه یکردووه به شاعیریکی نه ته وه یی و به شاعیری غه زه ل

ناسراوه.هه رچه نده وه ك بومان ده رکه وت شاعیری دیکه ی کورد رچه ی ریبازی شیعری نه ته وه ییان شکاندووه،به لام هیچ کامیکیان وه کوو حاجی قادر وا به قوولی و به رووبه ریکی وا به ده ره تان،په ره یان به شیعری نه ته وه یی کورد نه داوه؛هوی ئه مه ش ده گه ریته وه بو ژیانی حاجی له ده ور و به ریکی به هات و باتی شارستانیتی(وه کوو شاری ئه سته نبول سه ده ی نوزده هه م)و سه رده می شاعیریه تی وهاتنه ناوی مه یدانی ئه ده بی کوردی له گه رمه ی پیگه یشتنی جولانه وه ی ئازادیخوازی نه ته وایه تی میلله تان له ولاتی دراوسیکانی ده وله تی عوسمانلی و کارتیکردنی له بزووتنه وه یی کورد.   

نووسه ر وره خنه گرانی ئه ده بی کوردی،هه ریه که به جوریک له حاجی قادری کویی دواون ؛هه یه ده لی:((حاجی قادر به پیشره وی کاروانی ئه و شاعیره کوردانه داده نری که ریگه ی خه بات و تیکوشانیان بو نه ته وه ی کورد کیشاوه؛شیعریان کردووه به به شیکی جودا نه کراوه له خه باتی گه ل و به چه کوشه که ی کاوه بو ورد و خاش کردنی دوژمنان)).((حاجی ئه و راستیه یه ی بو ساغ بووبووه وه که ده ردی کوشنده ی نه ته وی کورد،دوژمنانه تی و یه ك نه گرتنی ده سته وچین وسه رپاکی روله کانی گه له که یه تی؛بویه هه رده م هه ستیکی

نه ته وایه تی پیروز و خوشه ویست یه کی به سوزی بو نیشتمان و گه له که ی بووه؛ئه وهه ست

وخوشه ویست یه ی بوون به سه رچاوه ی ئه م هه موو شیعره به رزانه ی،که چ ئه و کاته و

چ ئیستاش به چراییکی ریگا روونکه ره وه ی نه ته وه ی کورد داده نرین؛هه ر ئه و هه ست و

خوشه ویست یه ی بووه وای لی کردووه که یه کیه تی هه موو روویکی ژیانی میلله تی کوردی زور مه به س بی)).هه روه ك‌ له م دوو سی دیره شیعره یدا ده لی:

له دست و دیی ویلایه ت ببنه ئه حباب

                                                           وه کوو شه خسیکی واحید بن له هه ر باب

له مه و لا پاکتان با بینه سه ر وه ی

                                                           له بوتان تا به بان و سه ر حه دی ره ی

هه مووتان ببنه یه ك ده ستوور و نووسین

                                                          جل و به رگ و زوبان و ره سم و ئایین

وه یا خود له هه لبه ستیکی دیکه یدا چه ند به دلسوزی داوای ریک که وتن و یه کگرتنی روله کانی هه موو تیره و هوزه کانی میلله تی کورد ده کات؛تاکوو وه کوو هیزیکی گه وره و کاریگه ر

به رامبه ر به دوژمنانیان بوه ستن؛هه ر وه ك ده لی:

تا ریک نه که ون قه بیلی ئه کراد

                                                           هه روا ده بنه خه رابه ئاباد

ئه نواعی میله ل له گه وره تا چووك

                                                           خه ملیوه مه مالیکی وه کوو بووك

یه ك به رگن و یه ك زوبان و یه ك ره نگ

                                                           بی غه یبت وعه یب و عار و بی ده نگ

نووسه ر و ره خنه گری ئه دبی کوردیمان به جوریکی دیکه له حاجی و شیعره کانی یه وه ده دوین

و ده لین((به سیر کردنی به رهه مه کانی،حاجی به دامه زرینه ری قوتابخانه ییکی شیعری کوردـله ئه ده بی کورددا-ده ژمیردری؛ئه و قوتابخانه یه ش پیی ده گوتری قوتابخانه ی ته نویر(روشن کردنه وه)؛یا خود ده توانین ئیمه پیی بلیین:و قوتابخانه ی روشنبیری،و گرنگترین خاسیه ته کانی ئه م قوتابخانه شیعریه ش نزیک بوونه وه ییکی یه کجار گه وره یه له میلله ت و ده ربرینی هیوا وئاوات و ئازار و داخوازیه کانی،به جوریکی فراوانتر و گه لی گه وره تر له شاعیره کانی پیشوو)).هه مان نووسه ر و لیکوله ره وه له شوینیکی دیکه ی بابه ته که یدا نووسیویه تی،ده لی:))له به راورد کردنی حاجی له گه ل شاعیرانی جوولا نه وه ی((ته نزیمات))،که نوینه ره کانیان له ئه ده بی تورکی عوسمانیدا((شناسی))و((نامیق که مال))،((ته وفیق زیائه دینی))،((زیا پاشا))و((عه بدولحه ق حامید))بوون،له یه کچوونیکی گشتی له نیوانی حاجی و ئه و شاعیره تورکه عوسمانل یانه دا ده بینین.

حاجی وه ك تیکوشه ریکی قالبووی ناو بوته ی خه باتی نه ته وه یی ده بینین له شیعره کندا؛وه ته ی وای گوتووه سوودی میلله تی تیدابی،بویه ده توانین بلیین:((هه لبه سته کانی شورشیک بوون له دژبی کاره سات و خراپه کاری ناو ژیانی نه ته وه ی کورد؛شورشیک بوون له دژی ئه و شاعیرانه ی هه ر خه ریکی عیشق و دلداری بوون.شورشیک بوون له دژی داگیرکه ری ولاتی کوردستان و ئه وشیخ و ده رویشانه ی ئایینیان کردبوو به هویه ك بو هه لخه له تاندنی خه لکه که وسر کردنیان))

ئه و دوژمنه داگیرکه ره ی کوردستانی سه رده می حاجی قادر هه ر هه مان دوژمنی داگیرکه ری سه رده می ئه حمه دی خانیی-ماموستای-بووه و له و کاته ی که خانی روم و عه جه م وه ك دوو دوژمنی گه وره و داگیرکه ری کوردستانی داده نی.

ده  بینین له سه ردمه ی حاجیش،هه ر هه مان روم و عه جه م ده ستیان به سه ر خاکی ولاته که یدا گرتووه و له نیوانی خویانیان دابه ش کردووه؛هه ر وه ك له دیره شیعریکیدا ده لی:

له مابه ینی کلاوسوور و کلاوره ش

                                                            په ریشانین ده بینه میسلی گای به ش

حاجی دوای داوا کردنی یه کگرتنی هه موو ده سته و چینه کانی میلله ت و ده ست نیشان کردنی دوژمنی داگیر که ری ولاته که ی،دیته سه ر مه رجی دووه می جوولانه وه ی رزگاری خوازی نه ته ویی؛ئه ویش مه سه له ی چه که و له گه لی جیی شیعره کانیدا ئه م مه سه له یه دووباره و سی باره ده کاته وه و جاریك ده لی:

سه لاحی ئیوه ئیستاکه سیلاحه

                                                          ته ماعی گه وره یی بی چه ك نه که ن نه ك

وه یا خود جاریکی دیکه ش-له هه لبه ستیکی تریدا-هه مان مه سه له ی گرنگی چه ك دووباره ده کاته وه وده لی:

به شیرو خامه ده وله ت پایه داره               

                                                          ئه من خامه م هه یه و شیر نادیاره

حاجی وه ك سیاسیکی یه کی ئه مرو ده یه وی خامه و چه ك به یه که وه به خه باتی نه ته وه ییدا به شداری بکه ن؛چونکه،به ته نیا خامه ی نووسین نابیته هویه کی کاریگه ری خه باتی شورشگیریش به ته نیا چه ك ناکری.ئه گه ر له پال ئه وچه که دا خامه و نووسین و روشنبیری و تیگه یشتن نه بی، هه وه ك له نموونه ییکی دیکه دا ئه مه روون ده کاته وه و ده لی:

سه یف و قه له م شه ریکن له م عه سره دا ده ریغا

                                                          شیرم قه له متراشه و کالا نیییه قه له مدان

حاجی له باره ی خه باتی نه ته وایه تیه وه له مه زیاتر ده روات و له دیره شیعریکی دیکه دا مه سه له ی یه کگرتنی روله کانی نه ته وه و ته گبیر کردن ومشوور گیرانی به نهینی و مه سه له ی بوونی  

چه ك ده کات به به رنامه ی تیکوشان و ده لی:

جوشیك بده ن وه کوو هه نگ ته گبیر بکه ن به بی ده نگ

                                                        ئه سبابی شه ر په یا که ن توپ و تفه نگ و هاوان

حاجی له هه نگاوی سیه میدا،سه رکرده یه ك بو ئه و بزووتنه وه نه ته وه ییه ی کورد ده ست نیشان ده کات و ئه و که سه ش،((یه زدان شیر))بوو،که له بنه ماله ی به درخان پاشا بووه؛هه روه ك له

قه سیده پر سوزه که ی له روما که وته به رچاوم،ئه م راستیه مان بوساغ ده بیته وه که له سه ره تای قه سیده که دا ده لی:

له روما که وته به رچاوم  که سیکی هائیم و حه یران

                                                      به هه یئه ت تیگه ییم کورده به شیوه ی ئه هلی کوردستان

که چوومه خزمه تی پرسیم:براده ر خه لقی کام جیگه ی؟

                                                       له کام لا هاتووی؟گریا،گوتی:بابان،گوتم:بابان؟

حاجی قادر دوای دارشتنی سه ره تای قه سیده پر جوش و خروش و سوزه نه ته وه یی یه که ی،ده که ویته سه ر دلدانه وه ی کورده بابان یه که و به گوییدا ده چریپینی،که میریکی کورد ماوه جیی پشت پی به سنتی میلله ت بی بو له پاشی ئه و هه موو گریان و ناله ئ زاریه پیم گوت:

                                                عه زیزم غه م مه خو هینده،له سایه ی ره حمه تی ره حمان  ئه میریك ماوه پاشایه،گوتی:کی یه؟گوتم شیره

                                                گوتی:لیره؟گوتم:لیره هه تا تاران و هیندوستان                   به خوی شیره وه کوو ناوی له شه ردا دوژمن ئه ندازه

                                                   ته مایان هه ر ئه به ئه و ماوه جه میعی خاکی کوردستان

هه رچی جیگه ی ئه میدمانه و ئه وی دلخوش ده کا ئه مرو

                                                   که سی دی له و به ده ر نابیته غه مخوری گه لی کوردان

گه وره یی حاجی قادر چ وه ك شاعیریکی نه ته وه یی و چ وه ك زانا ییکی تیگه یشتوو و رابه ریکی گه له ی له وه دا نیه که وه ستایانه ده ردی کومه لایتی ورامیاری نه ته وه که ی ده ست نیشان ده کات؛به لکوو،گه وره یی حاجی له وه دایه له گه ل دوزینه وه ی ئه و ده رمان و چاره شیان بو ده دوزیته وه؛هه روه ك له و پیشه کیه دا بینیمان و ساغ بووه وه.

کوچی دوایی

حاجی ته مه نیکی دریژی به سه ر بردوو.به حیسابی ئه و نووسه ر و لیکوله ره وانه ی که ده لین له سالی 1815دا له دایك بووه و له سالی1897دا کوچی دوایی کرووه82سال ژیاوه و به رای ئه و نووس رانه ی له سالی1817دا له دایك بووه،ده بی ته مه نی هه شتا سال بووبی له کاتی مردنیدا؛به مه زه نده ی ماموستا مه سعوودیش ده لی ئیحتیماله له ساله(1824؟)له دایك بووبی.به م حیسابش(1824)73سال ژیاوه و هه ر سی ته مه نه که یشی ئه م وه سفانه ی به راسنت ده گه یینن که گوتوویه تی:

       سه و ریشم سه راپا بوته لوکه                                شه وی هه مرازمه پشمین و کوکه

هه روه ها گوتوویه تی:

       له به ر پیری ئه وه نده بی حه واسم                          ده لیی ئه رکانی ئیسلام ئیناسم

هه روه کوو ساغیش بوته وه،حاجی له سالی1897دا له شاری ئه سته نبول،له ئاواره یی و بی که سیدا سه ری ناوه ته وه و له به ری ئوسکودا،له گورستانی قه ره ج ئه حمه د نیژراوه

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 ملا قادر کویی در یک نگاه(1897-1815)

حاج احمد کویی در سال ١٨١۵ میلادی در روستای گور قه رجی از توابع شهرستان کویه در کردستان عراق متولد میشود . نام پدر ملا احمد ملا صالح گه وه ری و نام مادرش فاطمه بوده است . او در یکی از اشعارش خودرا چنین معرفی می کند :
باوکم ئه حمة د بو ناوی فکرم دی
خة لقی لادی بو دایکی من فاتی
ترجمه :
پدرم احمد بود و نامش را به یاد دارم اهل روستا بود و مادرم فاطمه
در کودکی پدرش را از دست می دهد ؛ و هنوز نه سالش نشده بود که بی مادر نیز می ماند . سرپرستی او را ملا احمد گنبدی برعهده می گیرد . ملا احمد گنبدی اورا به مدرسه می فرستد . و او بزودی تعالیم دینی را می آموزد و به شهرهای مختلف از جمله : کویه ؛ خوشناو ؛ سردشت ؛ مهاباد ؛ کرکوک ؛ سلیمانیه ؛ هولیر و چندین شهر دیگر کردنشین هجرت و به کار ماموستایی ؛ تدریس و تحصیل می پردازد . در سال ١٨۵٠ به استانبول رفته ودر آنجا بعنوان معلم فرزندان بدرخان پاشا ( یکی از امرای کرد ترکیه ) انتخاب و مشغول بکار می شود . در آن خانه او کتاب مم وزین احمد خانی را می بیند و می خواند . بدین وسیله او با فلسفه احمد خانی آشنا می شود . او را بعد از خانی مشهور ترین شاعر ملی میدانند . سرانجام در سال ١٨٩٧ در شهر استانبول وفات و در گورستان کاراجا احمد به خواب ابدی فرو می رود .

 

                                            

                                    

 

 

+ نوشته شده در  Tue 15 Mar 2011ساعت 0:6 AM  توسط فردین میرزایی  |